Άρθρο του Διοικητή ΕΑΚ Μιχάλη Μπλέτσα στην ειδική έκδοση της εφημερίδας Ναυτεμπορική “Στο μυαλό των Ελλήνων διανοητών”
Οι διαμάχες για πόρους, γη, θαλάσσιες διόδους, ισχύ που χαρακτηρίζουν την ανθρωπότητα από την αρχή της, έχουν επεκταθεί και στο ψηφιακό πεδίο. Η μελέτη των τρόπων με τους οποίους τα έθνη χρησιμοποιούν την τεχνολογία για να υπερασπίσουν την κυριαρχία τους, να ασκήσουν επιρροή και να αλλάξουν τις ισορροπίες ισχύος είναι η ψηφιακή συνιστώσα της γεωπολιτικής.
Ενώ στο παρελθόν, η ισχύς ενός έθνους μετριόταν με το μέγεθος της οικονομίας του και του στρατού του, σήμερα όλο και περισσότερο συνυπολογίζεται η υπολογιστική ισχύς, η διαθεσιμότητα δεδομένων και η εφοδιαστική αλυσίδα προηγμένων ημιαγωγών.
Στα κράτη έθνη που είναι οι κύριοι φορείς ισχύος της κλασικής γεωπολιτικής έρχονται να προστεθούν οι σημερινοί τεχνολογικοί κολοσσοί σαν σημαντικοί παίκτες. Τα φυσικά σύνορα, παρόλο που φαίνεται να χάνουν λίγη από την διαπερατότητα που απέκτησαν στα τέλη του 20ου αιώνα, ταιριάζουν όλο και λιγότερο με τα σύνορα που ορίζουν οι υπολογιστικές υποδομές.
Τα “δεδομένα είναι το νέο πετρέλαιο” ήταν ο τίτλος του εξωφύλλου του Economist το 2017, και παρόλη την ουσιαστική διαφορά μεταξύ ενός περιορισμένου ανταγωνιστικού πόρου όπως το πετρέλαιο και της πληροφορίας, ήταν μια πολύ καλή αποτύπωση της εξέλιξης της γεωπολιτικής.
Τα συστατικά της ψηφιακής γεωπολιτικής είναι οι ψηφιακές υποδομές (ασύρματα και ενσύρματα δίκτυα, υπολογιστικά κέντρα), τα δεδομένα και ο έλεγχος τους, η πρόσβαση στην υψηλή τεχνολογία, ο έλεγχος των τεχνολογικών προτύπων και προφανώς οι ανθρώπινες δεξιότητες χωρίς τις οποίες δεν μπορούν να αξιοποιηθούν οι πόροι.
Πως διαμορφώνεται όμως το τοπίο της ψηφιακής γεωπολιτικής σήμερα:
Αν τα δεδομένα είναι το νέο πετρέλαιο, τα τσιπ είναι η μηχανή εσωτερικής καύσης. Το 2026, η εστίαση έχει μετατοπιστεί από την απλή «απόκτηση τσιπ» στη στρατηγική αυτονομία.
● Η Συγκέντρωση της ΤΝ: Περίπου το ήμισυ των εσόδων από ημιαγωγούς παγκοσμίως προέρχεται πλέον από τσιπ ειδικά για Τεχνητή Νοημοσύνη (AI). Αυτό έχει δημιουργήσει ένα «παράδοξο υψηλού ρίσκου»: ενώ η αγορά ανθεί (οδεύοντας προς τα $700+ δισ.), είναι εξαιρετικά εύθραυστη γιατί βασίζεται σε μια μικρή, ελίτ αλυσίδα εφοδιασμού (NVIDIA, TSMC, ASML).
● Γεωγραφικός Κατακερματισμός: ΗΠΑ, Κίνα και ΕΕ δεν μιλούν πλέον απλώς για «επαναπατρισμό της παραγωγής» — βρίσκονται ήδη στο στάδιο της υλοποίησης. Επιδοτήσεις δισεκατομμυρίων διατίθενται στην βιομηχανία ημιαγωγών. Η Ιαπωνία επανεμφανίζεται ως σημαντικός κόμβος, ενώ η Ινδία και η Νοτιοανατολική Ασία έχουν εδραιώσει τον ρόλο τους ως τα παγκόσμια κέντρα συναρμολόγησης και δοκιμών.
● Η Μνήμη ως Όπλο: Παρατηρούμε μια μετατόπιση όπου ακόμη και «βασικά» εξαρτήματα, όπως οι μνήμες DRAM, χρησιμοποιούνται ως γεωπολιτικό μοχλό πίεσης, με προβλεπόμενες αυξήσεις τιμών έως και 50% λόγω της αναδιάταξης των αλυσίδων εφοδιασμού.
Το 2026 είναι το έτος που η ρύθμιση της ΤΝ παύει να είναι ένα «σχέδιο» και γίνεται νόμος.
● Η Πράξη για την ΤΝ της ΕΕ (EU AI Act): Από τον Αύγουστο του 2026, οι αυστηρές απαιτήσεις της ΕΕ για συστήματα ΤΝ «υψηλού κινδύνου» τίθενται επίσημα σε ισχύ.
● Η Εντολή Διαφάνειας: Νέοι κανόνες απαιτούν πλέον «σήμανση» στο περιεχόμενο που δημιουργείται από ΤΝ. Εάν ένα βίντεο είναι deepfake ή ένα κείμενο έχει γραφτεί από ΤΝ, ο νόμος (ειδικά στην Καλιφόρνια και την ΕΕ) απαιτεί όλο και περισσότερο την ύπαρξη σήμανσης.
● Αλγοριθμικές Διακρίσεις: Οι ρυθμιστικές αρχές έχουν ξεπεράσει τα «σενάρια τύπου Εξολοθρευτή» και εστιάζουν σε πραγματικές βλάβες: μεροληψία στις προσλήψεις, στην πιστοληπτική ικανότητα και στην υγειονομική περίθαλψη.
Η Κυβερνοασφάλεια γίνεται το νέο πεδίο ψυχρού πολέμου. Οι κακόβουλοι “χάκερ” έχουν συχνά διπλή υπόσταση: κλέφτες και στρατιώτες, άλλες φορές διακριτά, άλλες φορές ταυτόχρονα.
● ΤΝ εναντίον ΤΝ: Βρισκόμαστε σε έναν «συν-εξελικτικό» αγώνα εξοπλισμών. Οι επιτιθέμενοι χρησιμοποιούν τη δημιουργική ΤΝ (Generative AI) για να φτιάξουν «τέλεια» δολώματα ηλεκτρονικού ψαρέματος (phishing) σε οποιαδήποτε γλώσσα. Οι αμυνόμενοι χρησιμοποιούν την ΤΝ για να κυνηγήσουν ανωμαλίες σε όλα τα επίπεδα των ψηφιακών συστημάτων.
● Η Ταυτότητα ως Περίμετρος: Οι χάκερ συνειδητοποίησαν ότι είναι πιο εύκολο να «συνδεθούν» παρά να «παραβιάσουν». Οι περισσότερες μεγάλες παραβιάσεις στοχεύουν πλέον την ταυτότητα (κλεμμένα διαπιστευτήρια, deepfake φωνητική μίμηση στελεχών και κόπωση από τον έλεγχο ταυτότητας πολλαπλών παραγόντων – MFA).
● Η Στρατηγική του «Μακροχρόνιου Πολέμου»: Κράτη-έθνη δεν επιδιώκουν μόνο γρήγορες αναστατώσεις, αλλά τοποθετούν «αόρατα εμφυτεύματα» σε κρίσιμες υποδομές (δίκτυα ηλεκτροδότησης, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, συστήματα ύδρευσης) που μπορούν να παραμείνουν αδρανή για χρόνια, περιμένοντας την κατάλληλη γεωπολιτική «στιγμή» για να ενεργοποιηθούν.
Εκείνο που δεν θα πρέπει να ξεχνάμε όμως είναι ότι (ακόμα) ζούμε στον φυσικό κόσμο. Οι ψηφιακές υποδομές υπάρχουν ως φυσικές οντότητες και καταναλώνουν φυσικούς πόρους. Η καινοτομία, αποκλειστικό προνόμιο της ανθρώπινης νοημοσύνης (προς το παρόν), προϋποθέτει ακόμα καλλιέργεια των ανθρώπινων δεξιοτήτων οι οποίες αποκτούν όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα σε σχέση με τους φυσικούς πόρους. Η ψηφιακή γεωπολιτική έχει περισσότερες διαστάσεις αλλά εξακολουθεί να υπακούει στους ίδιους βασικούς νόμους.
